Τα χρωμολιθογραφικά ανθίβολα του «ΦΩΤΟΖΩΓΡΑΦΕΙΟΥ» Παπαμερκουρίου-Γκίνη. Μια εξαιρετικά σπάνια τεκμηριωμένη διαδρομή εικόνων.

Οι ρωσικές θρησκευτικές χρωμολιθογραφίες του ύστερου 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα αποτελούν ένα σύνθετο και πολυσήμαντο φαινόμενο της ορθόδοξης οπτικής κουλτούρας. Παράχθηκαν σε μια περίοδο ραγδαίας τεχνολογικής ανάπτυξης, εκδοτικής έκρηξης και κοινωνικών μετασχηματισμών στη Ρωσική Αυτοκρατορία. Τα μεγάλα χρωμολιθογραφεία – με χαρακτηριστικό παράδειγμα εκείνο του Ε. Ι. Fesenko στην Οδησσό – κατέστησαν δυνατή τη μαζική διάδοση εικόνων υψηλής αισθητικής ποιότητας, συνδυάζοντας λαϊκή ευλάβεια και ακαδημαϊκή ζωγραφική.

Οι χρωμολιθογραφίες αυτές ταξίδεψαν σε ολόκληρη την Ανατολική Ευρώπη και τα Βαλκάνια, φτάνοντας μέχρι επαρχιακά εργαστήρια, όπως το Φωτοζωγραφείον Γκίνη–Παπαμερκουρίου στη Λάρισα, όπου λειτούργησαν όχι μόνο ως αντικείμενα ευσέβειας, αλλά και ως εργαλεία παραγωγής νέων εικόνων.

Στο αρχείο του Φωτοζωγραφείου Γκίνη–Παπαμερκουρίου σώζεται μια σειρά ρωσικών χρωμολιθογραφιών, όλες κανναβοποιημένες και φανερά δουλεμένες στο χέρι (μετρήσεις, σημειώσεις, λεκέδες χρώματος). Για ορισμένες έχουμε πλέον και την πλήρη «διαδρομή» μέχρι την τελική εικόνα, πράγμα εξαιρετικά σπάνιο.

Αρχείο Παντελή Γκίνη (εγγονού)

Τι βλέπουμε στη ρωσική χρωμολιθογραφία

• Τίτλος επάνω: «Св. ап. Петръ» – «Св. ап. Павелъ» (Άγιος Απόστολος Πέτρος – Άγιος Απόστολος Παύλος).
• Κάτω κέντρο: «СВВ. АПОСТОЛЫ ПЕТРЪ И ПАВЕЛЪ» (Οι Άγιοι Απόστολοι Πέτρος και Παύλος).
• Κάτω αριστερά με μικρά γράμματα: τυπική φράση έγκρισης λογοκρισίας
  («…Духовнаго Цензурнаго Комитета печатать дозволяется 19 Января 18.. г.» – επιτρέπεται η εκτύπωση από την Πνευματική Λογοκρισία στις 19 Ιανουαρίου…).
• Κάτω δεξιά: «Г. И. ФЕСЕНКО, Ришельевская… Одесса»
  → γνωστό τυπογραφείο/εκδοτικός οίκος θρησκευτικών χρωμολιθογραφιών υψηλής ποιότητας στην Οδησσό.

Φωτογραφικό αρχείο Παντελή Γκίνη (εγγονού)

Είναι λοιπόν τυπικό ρωσικό έντυπο λατρευτικής εικονογραφίας, εγκεκριμένο από εκκλησιαστική λογοκρισία, που κυκλοφορούσε σε όλη την Ορθόδοξη Ανατολή.

Οι Γκίνης–Παπαμερκουρίου δεν αντιγράφουν «στην τύχη» ρωσικές εικόνες. Εντάσσουν τα έντυπα αυτά σε ένα μεθοδικό σύστημα προτύπων που περνάει πάντα μέσα από τον κάναβο.

Οι συγκεκριμένοι Άγιοι Πέτρος και Παύλος είναι εμβληματικό παράδειγμα: φέρνει στο φως τη σχέση του εργαστηρίου με τη ρωσική βιομηχανία θρησκευτικής εικόνας (Fesenko, Οδησσός), δείχνει πώς ένα ξένο, μαζικό έντυπο μετατρέπεται σε τοπική εικόνα.