ΓΚΙΝΗΣ ΠΑΝΤΕΛΗΣ 1887-1988 : ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ

       Ο Παντελής Γκίνης στο τελευταίο εργαστήρι του επί της οδού Ηπείρου 75

 Ο Παντελής Γκίνης γεννήθηκε στο ορεινό χωρίο Δάρδα, τόπος καταγωγής του Εθνομάρτυρα Επισκόπου Λαρίσης  Πολύκαρπου Δαρδαίου, ο οποίος καρατομήθηκε στην κήτη του Πηνειού το 1821 υπό του Μαχμούτ Πασά.  Η Δάρδα (Dardha=αχλαδιά)1 είναι κατά την τοπική παράδοση η μαγεία των δέκα χιλιάδων πεύκων. Βρίσκεται 19 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά της Κορυτσάς και άλλα τόσα χιλιόμετρα από τα Ελληνικά σύνορα της Κρυσταλλοπηγής του Νομού Καστοριάς. Σε υψόμετρο 1344 μέτρων στο όρος Μοράβα, γνωστή για το εξαιρετικό κλίμα και το φυσικό περιβάλλον, όπως επιβεβαίωνε κατά τα λεγόμενα και ο παππούς Παντελής, για τις  λαογραφικές παραδόσεις και την προσφορά στο πολιτισμό. Είναι ένα χωριό το οποίο οικοδομήθηκε σταδιακά, το 1630,  από ανθρώπους εκδιωχθέντες,  αφενός από τους Οθωμανούς αρνούμενοι να εξισλαμισθούν, αφετέρου από αλλαξοπισθέντες αδελφούς οι οποίοι κατά μαρτυρίες υπήρξαν οι χειρότεροι διώκτες τους.

       Ο πατέρας και ο παππούς του Παντελή, Κωνσταντίνος, και Σωτήρης αντίστοιχα εργαζόταν ως υλοτόμοι στο  Άγιο Όρος. Υπήρχε μια μακροχρόνια παράδοση Δαρδαίων υλοτόμων πάππου προς πάππο οι οποίοι δραστηριοποιούνταν στους ορεινούς όγκους της Ελληνικής επικράτειας, αλλά και σε άλλες ορεινές περιοχές των Βαλκανίων, στα λεγόμενα «πριονιστήρια». Η μητέρα του ονομάζονταν Βασιλική Στάγιο. Η οικογένεια Γκίνη είχε επιλέξει το Άγιο Όρος. Και αυτή θα ήταν η τύχη του Παντελή,  στο Όρος να μάθει την τέχνη της υλοτομίας, αν ο πατέρας του δεν εντόπιζε νωρίς το ταλέντο στη ζωγραφική. 

    Όταν ο  Παντελής τελείωσε το Δημοτικό σχολείου της Δάρδας,   το 1903-1904  περίπου σε ηλικία 13 ετών, ο πατέρας του Κωνσταντίνος διαπιστώνοντας  την κλίση του γιού του στο σχέδιο και τη ζωγραφική, αποφάσισε να τον πάρει μαζί του στο Άγιο Όρος για να μάθει την τέχνη της αγιογραφίας. Τον έγραψε στο εργαστήρι αγιογραφίας του Κελίου Ευαγγελισμός της Θεοτόκου στις Καρυές, εξάρτημα, της Μονής Αγίου Διονυσίου, καταβάλλοντας ως δίδακτρα 30 χρυσές λίρες Τουρκίας.2 Στο εργαστήρι δίδασκε την αγιογραφία ο φημισμένος Δαρδαίος  αγιογράφος και ηγούμενος του Κελίου ιερομόναχος Γρηγόριος Ζντρούλης (1841-1906). Στο εργαστήρι μάθαιναν την αγιογραφική τέχνη πολλοί ταλαντούχοι Δαρδαίοι όπως ο Βαγγέλης Ζέγκος με τα αδέλφια του Ευθύμη και Νικόλαο, ο Σωτήρης και Θεόδωρος Κέρε,  ο Σπύρος Ντούνκα, ο Γρηγόριος Ζντρούλης ανεψιός του ηγούμενου. Εκεί παρέμεινε ως μαθητής πέντε χρόνια και μετά εργάστηκε για λογαριασμό του εργαστηρίου, ως νέος αγιογράφος περίπου για άλλα τρία χρόνια. Μια από τις σπουδαιότερες ιστορικές παραγγελίες του εργαστηρίου, όπου συμμετοχή είχε ο Παντελής Γκίνης, ήταν η αγιογράφηση του επιβλητικού Ναού Αγίου Γεωργίου Κορυτσάς, ο οποίος ισοπεδώθηκε από το κομμουνιστικού καθεστώτος της Αλβανίας. 

     Και επειδή μιλάμε για το αδίστακτο κυνηγητό κάθε θρησκεύματος την περίοδο εκείνη, αξίζει να μνημονεύσουμε το έργο ζωής του θεολόγου Θεοφάνη Πόππα, ο οποίος σπούδασε θεολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, με τη βοήθεια και στήριξη της χριστιανικής οργάνωσης «Ζωής». Και ενώ του προτάθηκε να μείνει στην Αθήνα και να εργαστεί ως θεολόγος, προτίμησε να επιστρέψει στην Αλβανία, όπου έθεσε ως σκοπό της ζωής του να περισώσει αγιογραφίες από το ανελέητο καταστροφικό μένος του άθεου καθεστώτος, μεταξύ των οποίων και αγιογραφίες του νεαρού τότε αγιογράφου Παντελή. Εκτιμάται ότι διέσωσε περίπου 6300 αγιογραφίες πολλές από τις οποίες βρίσκονται στο Μουσείο Μεσαιωνικής τέχνης στην Κορυτσά.3

    Με την επικράτηση των Νεότουρκων στα εδάφη της Οθωμανικής Αυτο κρατορίας, αλλάζει η νομοθεσία περί απαλλαγής της στρατιωτικής θητείας  των νέων διαφόρων εθνοτήτων οι οποίοι πλήρωναν τότε ως αντίτιμο ένα ποσό απαλλαγής.  Όφειλαν πλέον να κατατάσσονται υποχρεωτικά για να υπηρετήσουν την στρατιωτική τους θητεία στον Οθωμανικό στρατό. Όταν ήρθε η σχετική διαταγή  το 1911, στον νεαρό αγιογράφο Παντελή, συζητώντας το θέμα με τον πατέρα και τους ανθρώπους του Κελίου αποφασίστηκε να μην στρατευτεί. Προκειμένου να μη συλληφθεί ως ανυπότακτος, εξαναγκάστηκε ο νεαρός αγιογράφος Παντελής να φύγει λαθραίως από το Άγιο Όρος στην ελεύθερη Ελλάδα, της οποίας τα σύνορα τότε ήταν μέχρι την Ελάσσωνα. Μπήκε σε ένα Ρωσικό καράβι που έκανε την διαδρομή Οδυσσός-Κωνσταντινούπολη-Δάφνη (λιμάνι Αγίου Όρους)-Θεσσαλονίκη-Βόλος-Χαλκίδα-Πειραιάς. Υπό του φόβου μην γίνει αντιληπτός και συλληφθεί από ενδεχόμενο τελωνειακό  έλεγχο των Τουρκικών αρχών στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης κρύφτηκε στην καμπίνα καθ’ υπόδειξη ενός ναύτη που γνώρισε στο πλοίο. ΄Οταν το καράβι προσέγγισε τα ελληνικά χωρικά ύδατα, βγήκε από την κρυψώνα. Κατέβηκε στο λιμάνι του Βόλου άγνωστος μεταξύ αγνώστων. Εκεί αφού έμεινε λίγες ημέρες αποφάσισε να πάρει το τρένο με προορισμό τη Λάρισα. 

    Στη Λάρισα γνώριζε, ήδη από το Άγιο Όρος, έναν  Λαρισαίο καταστηματάρχη έμπορο εκκλησιαστικών ειδών ονόματι Παπαγεωργίου,  ο οποίος αγόραζε εκκλησιαστικά είδη από τις Καρυές και τα πουλούσε στο μαγαζί του στη Λάρισα. Ο Παπαγεωργίου τον συνέστησε στον Σαμαριναίο αγιογράφο-φωτογράφο Ιωάννη Παντοστόπουλο, ο οποίος τον προσέλαβε στο εργαστήρι του.

    Την ίδια περίοδο στη Λάρισα δραστηριοποιούνταν ο αγιογράφος Χρυσόστομος Παπαμερκουρίου, ο οποίος σημειωτέον δίδαξε την ζωγραφική τέχνη στον  Αγήνορα Αστεριάδη. Μικρή πόλη η Λάρισα, γνωρίστηκαν και συγκατοικούσαν σε ένα διώροφο οίκημα στη συμβολή των οδών Ηπείρου - Ψαρρών και Παπαναστασίου στη συνοικία του Αγίου Νικολάου. Όμως καθένας εργάζονταν για τον εαυτό του. Ο φωτογράφος Γεράσιμος Δαφνόπουλος τους πρότεινε να συνεταιριστούν, ώστε να πετύχουν καλύτερη επαγγελματική προοπτική. Η επαγγελματική διορατικότητα του Δαφνόπουλου βγήκε αληθινή, γιατί συνεργάστηκαν αδιαλείπτως αρμονικά για περισσότερο από 50 χρόνια.

    Ο Παντοστόπουλος προξένεψε στο νεαρό αγιογράφο Παντελή την αδελφή της γυναίκας του την Σταματίνα Μυτάκου, που κατά τα λεγόμενα του παππού Παντελή ήταν αξιόλογη επαγγελματίας φωτογράφος. Ο γάμος τους δεν έμελλε να κρατήσει για πολύ.  Η Σταματίνα αρρώστησε βαριά. Ο Παντελής τη μετέφερε στην Αθήνα με την ελπίδα να γίνει καλά, τον Δεκέμβριο του 1916, τότε που η πρωτεύουσα σπαράσσονταν από εκτεταμένα επεισόδια των λεγόμενων «Δεκεμβριανών των Επιστράτων». Η Σταματία έφυγε από την ζωή και θάφτηκε στο Α΄ Νεκροταφείο Αθηνών. Από τον πρώτο γάμο δεν υπήρξαν παιδιά. Ο Παντελής Γκίνης τέλεσε δεύτερο γάμο το 1921 με την Λουκία Βλησσαρίδη, κόρη του γνωστού επιπλοποιού-φερετροποιού Δημήτρη Βλησσαρίδη με καταγωγή από τα Αμπελάκια Λάρισας.  Από το γάμο τους απέκτησαν δυο γιούς και δυο κόρες.

    Οι Παπαμερκουρίου-Γκίνης υπέγραφαν τις αγιογραφίες από κοινού, ταυτιζόμενοι εικαστικά σε τέτοιο βαθμό ώστε, να μην ξεχωρίζουν τα έργα τους.  Ο Χρυσόστομος Παπαμερκουρίου έφυγε από τη ζωή το 1973. Ο παππούς Παντελής συνέχισε να εργάζεται μόνος στο τελευταίο εργαστήρι επί της οδού Ηπείρου 75 μέχρι το 1976 σε ηλικία 89 ετών. Μαζί με τα χρόνια μαθητείας η συνολική καλλιτεχνική πορεία  διήρκεσε 70 χρόνια !

    Οι Παπαμερκουρίου-Γκίνης υπήρξαν οι φίρμες της εποχής τους. Ζωγράφιζαν επίσης κοσμικά θέματα κυρίως νεκρές φύσεις. Δίδασκαν την τέχνη της ζωγραφικής σε νέους της πόλης. Ο Παντελής Γκίνης δραστηριοποιήθηκε επαγγελματικά με την φωτογραφία κυρίως τοπίων αλλά και επιστολικών δελταρίων. Έργα τους βρίσκουμε σε ναούς παλαιού και νέου ημερολογίου, σε μοναστήρια, σε εξωκκλήσια, σε κοιμητηριακούς ναούς, σε ιδιωτικές συλλογές.

    Μέχρι σήμερα (2025) έχουμε καταγράψει, με ενυπόγραφες, αλλά και προφορικές άδειες των οικείων μητροπολιτών, περί τις 1008 αγιογραφίες ευρισκόμενες σε ναούς της πόλης της Λάρισας, των χωριών του Νομού Λάρισας,   σε ορισμένους ναούς των  Νομών Τρικάλων, και Πιερίας, στο Σύδνεϊ της Αυστραλίας. Η έρευνα συνεχίζεται.

    Ο Παντελής Γκίνης τιμήθηκε το 1986 από τον Δήμο Λαρισαίων για την καλλιτεχνική  του προσφορά στην πόλη.

Το Λαογραφικό Μουσείο Λάρισας οργάνωσε το 1992 έκθεση Λαρισαίων φωτογράφων, μεταξύ των οποίων ήταν και ο Παντελής Γκίνης. 

Το Εθνικό Μουσείο Μεσαιωνικής Τέχνης Κορυτσάς διοργάνωσε τον Σεπτέμβριο του 2021 αφιερωματική συλλογική έκθεση των Δαρδαίων αγιογράφων, μεταξύ των οποίων υπήρχαν δυο έργα του Παντελή Γκίνη. 

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

1. http://www.dardha.org/en/.   Πρόκειται για ένα εμπεριστατωμένο site, της Adriana Stefani, αφιερωμένο στη Δάρδα με πλήθος ιστορικών αναφορών των οικογενειών της κοινότητας.

2. Χαρακτηριστικά Τουρκικής Λίρας: Βάρος 7,216 gr - Καθαρότητα 917=22κ (όσο και η Αγγλική λίρα) - Έτος 1876-1908 - Διάμετρος 22,0 mm

3. Κασκαντάμης Βασίλειος, «Θεοφάνης Πόπα, ένας σύγχρονος ιεραπόστολος», Εκδόσεις : Η Έλαφος, Αθήνα.