ΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΚΑΙ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ..... ΟΠΩΣ ΤΟ ΘΥΜΑΜΑΙ...

Η φωτογραφία είναι από το τελευταίο εργαστήρι επί της οδού Ηπείρου 75

    Το τελευταίο εργαστήρι το θυμάμαι, γιατί το πρόλαβα στα παιδικά μου χρόνια, στο ημιυπόγειο της οδού Ηπείρου 75.  Ήταν ένα οίκημα τρία με τέσσερα σκαλοπάτια κάτω από το επίπεδο του δρόμου. Το δωμάτιο του εργαστηρίου ήταν περίπου στα δέκα τετραγωνικά μέτρα. 

    Όπως φαίνεται στη φωτογραφία στο δεξί χέρι του παππού Παντελή που κρατά τα γυαλιά, υπήρχε ένα μεγάλο τραπέζι, όπου ήταν σκεπασμένο με μπλε χαρτί μέτρου ως τραπεζομάντηλο. Πάνω υπήρχαν αραδιασμένα μολύβια διαφορετικής σκληρότητας, σιδερένιοι χάρακες, χάρακες γωνίες, διαβήτες, γομολάστιχες, ψαλίδια, μαχαιράκια διαφόρων διαστάσεων, σημειώσεις, όρθιες αγιογραφίες, κόντρα πλακέ σπατουλαρισμένα. Στη φωτογραφία διακρίνονται όρθιες δυο αγιογραφίες, ένας Εσταυρωμένος και ένας Αρχάγγελος. Υπήρχαν αγιογραφίες διασκορπισμένες στο δωμάτιο  σε διαφορετικά μεγέθη, σε διαφορετικές καταστάσεις άλλες έτοιμες, άλλες μισοτελειωμένες, άλλες σχεδιασμένες με μολύβι.

     Δίπλα, στο αριστερό του χέρι (που κρατά την παλέτα), υπήρχε η ψηλή ψάθινη καρέκλα και ακριβώς μπροστά του ο αυτοσχέδιος ξύλινος τρίποδας-καβαλέτο προσαρμοσμένος στον σωματότυπο του παππού Παντελή. Τον θυμάμαι σαν τώρα, καθισμένο στην ψηλή ψάθινη καρέκλα, το σώμα γερμένο προς το μεγάλο τρίποδο καβαλέτο. Δυστυχώς δεν γνώρισα τον Χρυσόστομο Παπαμερκουρίου. Στο εργαστήρι κυριαρχούσε η απόλυτη ησυχία. Μόνο που και που ακουγόταν κάποιο αυτοκίνητο να περνά από το δρόμο ή κάποιος περαστικός απ’ το πεζοδρόμιο. Ο χώρος μύριζε έντονα· ένα ανακάτεμα από λινέλαιο, χρώματα σωληναρίων, λούστρο, βερνίκια, κόλλες.  Το καβαλέτο ήταν κοντά στο παράθυρο, για να πέφτει πάνω του το φυσικό φως. Ο παππούς ζωγράφιζε πάντα με το φως του ήλιου. Όταν πήγαινε τα απογεύματα στο εργαστήρι, έκανε εργασίες προετοιμασίας ή σιγυρίσματα του χώρου.

     Στον τοίχο στη γωνία υπήρχε ένας χαμηλός κίτρινος μακρόστενος μπουφές. Πάνω στον μπουφέ υπήρχαν στενόμακρα ξεσκέπαστα κουτιά που μέσα είχαν σωληνάρια χρωμάτων της μάρκας Talens Rembrandt,  ήταν η αγαπημένη του μάρκα χρωμάτων. Σε άλλα κουτιά υπήρχαν μέσα πινέλα κάθε διαμετρήματος τρίχας· από τα πολύ πολύ λεπτά μέχρι  χοντρά και πλατιά. Η αίσθηση της αφής ήταν τόσο απαλή που τον ρωτούσα: γιατί οι τρίχες τους ήταν τόσο μαλακές; Μου έλεγε πως ήταν από φυσική τρίχα καμήλου.  Ήταν τα χειροποίητα πινέλα που προφανώς τα είχε φέρει από το Άγιο Όρος. Υπήρχαν και βιομηχανικά πινέλα όλα μάρκας Da Vinci, Made in W. Germany, σε μια γκάμα από πολύ πολύ λεπτές λιγοστές τρίχες μέχρι πολύ χοντρές. Το πιο εντυπωσιακό, όμως, για τα παιδικά μου μάτια ήταν ένα μικρό καφέ μαξιλαράκι φύλλων χρυσού, σε μέγεθος λίγο μεγαλύτερο της παλάμης. Εκεί πάνω τοποθετούσε τα  λεπτά σαν τσιγαρόχαρτο φύλλα χρυσού. Τα έκοβε με το ειδικό μαχαίρι χρυσώματος και, με ένα πλατύ πινέλο χρυσώματος, τα σήκωνε και τα τοποθετούσε στα κεφάλια των Αγίων για να σχηματίσει τα φωτοστέφανα.

    Μέσα στον κίτρινο μπουφέ υπήρχαν, όπως τα θυμάμαι, διάφορα εργαλεία: ένα μεγάλο ψαλίδι, ένα τετράγωνο χαραγμένο ως κάναβο γυαλί, πινέλα, σπάτουλες, διαβήτες, μεγεθυντικοί φακοί, ειδικά σαν σπάτουλες μαχαίρια, φωτογραφίες από παλιές εικόνες που είχε αγιογραφίσει, ανθίβολα,  σκευάσματα με φύλλα χρυσού αυθεντικά και απομιμήσεις,  τετράδια παραγγελιών, τετράδια εσόδων-εξόδων, κ.α.  

    Επίσης υπήρχαν και λίγα βιβλία όπως ένα γερμανικό βιβλίο ιατρικής ανατομίας με ζωγραφισμένες εικόνες ! Επίσης δύο-τρία ασπρόμαυρα λευκώματα του Αγίου Όρους και ένα μεγάλο βιβλίο με παραστάσεις από τη Βίβλο. Μου φαινόταν τεράστιο και βαρύ. Πολλές από τις σελίδες του ήταν, τετραγωνισμένες. Ανάμεσα στα βιβλία υπήρχε κι ένα πολύ παλιό βιβλίο με τίτλο «Ερμηνεία των ζωγράφων», γραμμένο από έναν ιερομόναχο Διονύσιο εκ Φουρνά των Αγράφων.

    Υπήρχε στο εργαστήρι ένα μικρότερο καβαλέτο βοηθητικό, όπου πάντα ήταν στημένο κάποιο έργο. Υπήρχε η μαντεμένια ξυλόσομπα, που το χειμώνα ζέσταινε το χώρο σκορπίζονταν θαλπωρή. Υπήρχαν και δύο ψάθινες καρέκλες για τους πελάτες ή τους φίλους που περνούσαν να τον δουν. Κάθονταν σιωπηλοί και τον παρακολουθούσαν να δουλεύει. Ο παππούς τους άκουγε, αλλά μιλούσε λίγο. Έμοιαζε σαν να μην υπήρχαν καν εκεί. Μόνο στα διαλείμματα γύριζε και τους έπιανε κουβέντα για λίγο, μετά «βυθίζονταν» στο έργο.

     Χρησιμοποιούσε και ένα άλλο δωμάτιο ως αποθήκη. Εκεί υπήρχαν στοιβαγμένα στον τοίχο καυσόξυλα, υπήρχαν αραδιασμένα έτοιμα τελάρα σπατουλαρισμένα. Υπήρχε μια μεγάλη σερβάντα που μέσα στα συρτάρια βρίσκονταν τυλιγμένα ανθίβολα, μουσαμάδες, χρωμολιθογραφίες ως χρήσεις ανθιβόλων, παλιές φωτογραφίες αγιογραφημένων έργων, κουτιά με χρώματα, κόλλες κ.α.

Το εργαστήρι έκλεισε οριστικά το 1976, όταν η όραση του παππού Παντελή δεν τον βοηθούσε να εργάζεται, σε ηλικία 89 ετών. Έκλεισε μια καλλιτεχνική πορεία 70 χρόνων! 

 

Τα χειροποίητα πινέλα 

Η μάρκα των χρωμάτων που χρησιμοποιούσε.

Το Γερμανικό βιβλίο ανατομίας

Μία σελίδα του βιβλίου ανατομίας

Η Βίβλος σε εικόνες, του  Ιουλίου Σνόρρ φον Κάρολσφελδ {Schnorr von Carolsfeld, Julius Veit Hans (1794-1872) }

Μια σελίδα του λευκώματος που ιστορεί την θυσία του Αβραάμ. Τετραγωνισμένη από τον Παντελή Γκίνη ως πρότυπο για μεγέθυνση.

Το βιβλίο «Ερμηνεία των Ζωγράφων» του Ιερομόναχου Διονυσίου εκ Φουρνά των Αγράφων. Απαραίτητο βοήθημα για τους εικονογράφους εκείνης της εποχής.

Εργαλεία χρυσώματος

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Εκτενέστερη και λεπτομερέστερη αναφορά των εργαλείων υπάρχει σε άλλη ανάρτηση.