Η ΛΑΘΡΑΙΑ ΦΥΓΗ ΑΠΟ ΤΟ ΑΓΙΟ ΟΡΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΕΛΛΑΔΑ - ΣΤΟ ΛΙΜΑΝΙ ΤΟΥ ΒΟΛΟΥ

 Απομαγνητοφωνημένη ομιλία

«Εν τω μεταξύ το 1908 στην Τουρκία έγινε επανάσταση, τελευταίος σουλτάνος στην Τουρκία ήταν ένας Αμπντούλ Χαμίτ, ο αγριότερο, ο χειρότερος σουλτάνος της Τουρκίας.Έγιναν οι νεότουρκοι ένας Εμβέρ μπέης και ένας άλλος Ταλάλ, έκαναν  επανάσταση και πέτυχε η επανάσταση και έκαναν μεταρρυθμίσεις. Πήγαν στα ανάκτορα που είχε ο σουλτάνος τον πήραν αιχμάλωτο και τον έφεραν στην Θεσσαλονίκη. Τον έκλεισαν σε ένα κτίριο στη Θεσσαλονίκη που ήταν εκεί και εταιρεία που έβγαζε το Αλατίνι, είχε μύλους κ.τ.λ. τον έκλεισαν εκεί τον σουλτάνο και έτσι δόθηκε Σύνταγμα στην Τουρκία. Και τους χριστιανούς μέχρι τότε δεν τους στράτευε η Τουρκία.1 Τα παιδιά των χριστιανών εμείς δηλαδή πληρώναμε κάθε χρόνο δυο βεζύρια ασημένια τούρκικα. Αλλά με την επανάσταση που έκαναν οι νεότουρκοι το κατήργησαν το πεντέτι και έπρεπε με τους Τούρκους μαζί να υπηρετήσουν στο στρατό και οι χριστιανοί μαζί αδιακρίτως και να μην πληρώσουν φόρο πεντέτι. 

Εγώ στο Άγιο Όρος γράφει η μητέρα μου γράμμα στον πατέρα μου ότι το παιδί, εγώ είχα γίνει 20 ετών, με ζητούσαν στην Κορυτσά να πάω να παρουσιαστώ στο στρατό. Αν δεν πήγαινα σε μια προθεσμία που είχαν δώσει θα με είχαν ανυπότακτο και θα με πήγαιναν δια της βίας να με κατατάξουν στο στρατό τον τούρκικο. 

Γίνεται ένα συμβούλιο εκεί, το αφεντικό μου και ο πατέρας μου, τι θα κάνομε με το παιδί, πως θα το αφήσουμε να πάει στρατιώτης; Όχι δεν θα πάει. Τι θα γίνε; Θα το φυγαδεύσουμε. Πως θα το φυγαδεύσουμε; Θα το στείλουμε στην Ελλάδα. Λαθραίως. Λοιπόν το 1911 ήταν Ιούνιος μήνας. Με δίνει 15 λίρες χρυσές ο πατέρας μου για χαρτζιλίκι. Πήρα μια βαλιτσούλα που είχα και μια βελετζούλα κόκκινη που είχα, τα ρούχα που φορούσα και σηκώνομαι και φεύγω.

Εκεί το Άγιο Όρος την συγκοινωνία την έκανε μια εταιρεία ακτοπλοϊκή, ελληνική, ελληνικά βαπόρια εταιρεία Γαστούνη. Έκαναν συγκοινωνία Πειραιά-Χαλκίδα-Βόλο-Θεσσαλονίκη-Δάφνη-Δαρδανέλλια-Κωνσταντινούπολη-Οδυσσός και γύριζαν πάλι. Και ήταν ένα ρωσικό πλοίο που και αυτό έκανε δρομολόγια, έπαιρνε Ρώσους προσκυνητές, εξυπηρετούσε και τους Ρώσους καλόγερους που ήταν 5000-6000 στο Άγιο Όρος.  

Να φύγω με ελληνικό βαπόρι δεν με συνέφερε γιατί στη Θεσσαλονίκη από τη Δάφνη του Αγίου Όρους που έπιανε το πλοίο στη σκάλα και πήγαινε Θεσσαλονίκη και έπειτα στο Βόλο η τουρκική αστυνομία έμπαινε μέσα και έκανε έλεγχο 3 ώρες που έμενε στο λιμένα της Θεσσαλονίκης το πλοίο. 

Έκανε έλεγχο όλους τους επιβάτες, που πας από που είσαι, τα χαρτιά σου. Άμα έβρισκαν κανέναν παράνομο τον γράπωναν. Να φύγω με ελληνικό και με πιάσουν οι Τούρκοι στη Θεσσαλονίκη. Να φύγω με το ρωσικό το πλοίο. 

Λοιπόν όταν πέρασε το Ρωσικό το πλοίο με έβαλε ο πατέρας μου στο πλοίο. Στις 10:00 η ώρα έφυγε από τη Δάφνη το πλοίο και ξημερώσαμε τη Θεσσαλονίκη. Στο Ρωσικό δεν έρχονταν η αστυνομία η Τούρκικη, δεν τολμούσε δεν έκανε έλεγχο η αστυνομία. Πιάνω έναν ναύτη του πλοίου ο οποίος ήταν Έλληνας, τον λέω ότι εγώ όταν έφυγα από το Άγιο Όρος στη Δάφνη η αστυνομία με ρώτησε που θα πας; Θα πάω στην πατρίδα μου. Εγώ λέω φεύγω λαθραίως, τα χαρτιά μου λένε να πάω να παρουσιαστώ στρατιώτης στην Κορυτσά και δεν θέλω να πάω στρατιώτης στους Τούρκους. Καλά που μου το είπες. Έλα εδώ, πλησιάζομε στη Θεσσαλονίκη. Με πηγαίνει στην καμπίνα του κάτω στο βάθος του πλοίου. Θα καθίσεις εδώ μέχρις ότου να έρθω να σε πω να ανέβεις απάνω στο κατάστρωμα. Φτάνει το πλοίο στη Θεσσαλονίκη, εγώ κρυμμένος στην καμπίνα του ναύτη. Κάθισε το πλοίο δυο ώρες στη Θεσσαλονίκη, άφησε επιβάτες, πήρε άλλους. Ξεκινά για το Βόλο. Μόλις φύγαμε από το λιμένα της Θεσσαλονίκης έρχεται αυτός ο ναύτης και με λέγει έλα εδώ πες ότι είσαι στην Ελλάδα. Φύγαμε από Θεσσαλονίκη πάμε για Βόλο τώρα. Τώρα δεν έχεις κανένα φόβο έλα. Και βγήκα εγώ και πήρα ανάσα, πήρα και τα πραγματάκια και πήγα απάνω. Φτάνομε στο Βόλο, βγαίνω εγώ στο Βόλο από το πλοίο.

Εγώ στο Βόλο άγνωστος μεταξύ αγνώστων. Μικρό παιδί να μη γνωρίζω κανέναν. Που να πάω; Τι να κάνω; Πήγα σε ένα μέτριο ξενοδοχείο της πόλης κάθομαι 2-3 μέρες. Τώρα που να πάω»;

Το λιμάνι του Βόλου : Ιωάννης Πούλακας (1900)

Τεκμηρίωση ομιλίας

    Στην Οθωμανική αυτοκρατορία υπήρχαν ορισμένες περιοχές και πληθυσμιακές ομάδες, που δικαιούνταν απαλλαγή από την υποχρεωτική στράτευση πριν το 1908. Για παράδειγμα, οι κάτοικοι της Κωνσταντινούπολης, του Πέραν, του Σκουταρίου, των νησιών του Αιγαίου, της Τριπολίτιδας, των Αγίων Τόπων, κάποιων τμημάτων της Αλβανίας και οι νομαδικοί πληθυσμοί της Αραβίας είχαν τη δυνατότητα να μην υπηρετήσουν στο στρατό. Η στρατιωτική απαλλαγή όμως των χριστιανών επηρέαζε κυρίως τον οθωμανικό στρατό, μειώνοντας την αριθμητική του δύναμη, με αποτέλεσμα το 1844 να θεσμοθετηθεί η στράτευσή τους στο πλαίσιο του Tanzimat με δυνατότητα εξαγοράς της θητείας (bedl-i askeri) από το 1859. Μετέπειτα, τον Αύγουστο 1909 οι Νεότουρκοι νομοθέτησαν την υποχρεωτική στράτευση όλων των εθνοτήτων με στρατιωτικό νόμο, που προέβλεπε τέσσερα έτη στράτευσης, δύο εφεδρείας, οκτώ κυρίως εφεδρείας και έξι εθνοφυλακής.

Το Οικουμενικό Πατριαρχείο και σύσσωμος ο ρωμέικος τύπος προέτρεπε τους Ρωμιούς να στρατευθούν και απαιτούσε από την κυβέρνηση την τήρηση ορισμένων προϋποθέσεων για την καλύτερη διαβίωση των χριστιανών. Ο Ιωακείμ Γ ́ παρακινούσε το ποίμνιο του να στρατευθεί, να υπακούει τους ανωτέρους του και να συμβιώνει αρμονικά με τους μουσουλμάνους, διότι κατ ́ αυτόν τον τρόπο αποδείκνυαν τη συμμετοχή τους ισότιμα με τις άλλες εθνότητες στις υποχρεώσεις του κράτους και δινόταν η δυνατότητα στους ταγούς της ρωμέικης κοινότητας να προωθούν τα αιτήματά τους στη διοίκηση.2  

Οι αναταραχές εντός της Οθωμανικής αυτοκρατορίας με τις εξεγέρσεις στην Υεμένη (1911) και στην Αλβανία (1910-1911) οδήγησαν στην τροποποίηση του νόμου περί στρατολογίας. Ο τελευταίος αύξησε τα έτη υποχρεωτικής στράτευσης σε τρία έτη την κανονική, έξι έτη την εφεδρεία, εννιά έτη την κυρίως εφεδρεία και επτά έτη την εθνοφυλακή. Οι Ρωμιοί βουλευτές αντιτάχθηκαν μάταια στη νομοθετική ρύθμιση, υποστηρίζοντας μέσω του Γ. Μπούσιου και του Π. Κοσμίδη ότι 20 έως 25 χρόνια συνολικής στράτευσης θα ήταν αρκετά, ώστε το κράτος να μη  στερηθεί το παραγωγικό δυναμικό του για μεγάλο χρονικό διάστημα.Από εκείνη τη στιγμή ξεκίνησε το κύμα λιποταξιών στις γραμμές της ρωμέικης κοινότητας, το οποίο θα εντεινόταν την περίοδο των Βαλκανικών Πολέμων. Τότε, το Οικουμενικό Πατριαρχείο αφενός μεν κατέκρινε τους φυγόστρατους ότι εγκατέλειπαν την πατρίδα τους, αλλά αφετέρου καλούσε την κυβέρνηση να λογοδοτήσει για την αύξηση της θητείας και την παντελή έλλειψη στρατιωτικών κανονισμών, που να ήταν συμβατοί με τα ήθη, έθιμα και τη θρησκεία των χριστιανών. Επίσης, η ρωμέικη βουλευτική ομάδα προσπαθούσε να αναχαιτίσει το κύμα λιποταξιών και προέτρεπε τους Ρωμιούς να προσέρχονται στις τάξεις του στρατού για να μην μετατραπεί αυτός σε τουρκικό ή μουσουλμανικό, αλλά να παραμείνει οθωμανικός, ώστε να έχουν δικαίωμα λόγου στη λήψη αποφάσεων για το κράτος.3

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

1. Έμεινε γνωστός ως ερυθρός σουλτάνος εξαιτίας των βιαιοπραγιών του. Μετά την εξέγερση των Νεοτούρκων εξορίστηκε το 1909 στην Θεσσαλονίκη και παρέμεινε φρουρούμενος στην έπαυλη Αλλατίνη η οποία στα νεότερα χρόνια στέγαζε την νομαρχία Θεσσαλονίκης.  

https://www.mixanitouxronou.gr/i-epanastatiki-drasi-tou-nearou-kemal-ke-i-dimiourgia-tis-mistikis-organosis-vatan-pos-filakise-ton-soultano-stin-epavli-allatini-sti-thessaloniki-ke-egine-o-pateras-ton-tourkon/

2. «Στρατολογία χριστιανών», Σάλπιγξ, 29 Μαρτίου 1909, 1- 2.- «Η περί Στρατολογίας Εγκύκλιος», Εκκλησιαστική Αλήθεια, 2 Σεπτεμβρίου 1909, 1.- «Η στρατολογία των Ελλήνων», Πρόοδος, 13 Μαρτίου 1910, 1.- «Τα αιτήματα των χριστιανών: ανάλυσις επί της κυβερνητικής απαντήσεως», Ισοπολιτεία, 27 Νοεμβρίου 1911, 4.- «Εθνικαί Υποθήκαι», Φάρος της Ανατολής, 16 Μαρτίου 1911, 1.

3. Σαρόγλου Π., 2020, «Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΝΕΟΤΟΥΡΚΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΩΝ ΡΩΜΙΩΝ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΡΩΜΕΪΚΟ ΤΥΠΟ ΤΗΣ ΟΘΩΜΑΝΙΚΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΤΩΝ ΝΕΟΤΟΥΡΚΩΝ (1908- 1918)», διπλ. σελ.40, Θεσσαλονίκη